Yapay zekâ verileriniz neden Türkiye'de kalmalı?

Kurumsal ekipler için uyumluluk ve altyapı rehberi: veri nereye gidiyor, hangi kural ne diyor ve yerel altyapı size ne kazandırıyor?

Bir yapay zekâ projesi genellikle küçük başlar. Bir ekip, hazır bir modele birkaç istek gönderir, sonuç iyi görünür ve proje büyür. Sorun, projenin canlıya çıkacağı gün ortaya çıkar: hukuk ekibi tek bir soru sorar. Bu veriler nereye gidiyor?

Bu yazıda o sorunun cevabını ve yerel altyapının pratikte ne değiştirdiğini anlatıyoruz.

Veri, siz fark etmeden ülke değiştirir

Yurt dışındaki bir model sağlayıcısına gönderdiğiniz her istek, içeriğiyle birlikte o sağlayıcının sunucularına gider. Bu içerik çoğu zaman masum görünür. Ama gerçek kullanımda içine şunlar karışır:

• Müşteri adı, telefonu, e-postası
• Sözleşme ve fatura metinleri
• Sağlık, kredi ya da personel kayıtları
• Kurum içi yazışmalar ve henüz açıklanmamış planlar

Bunlar KVKK'nın tanımıyla kişisel veri, çoğu zaman da özel nitelikli kişisel veridir. Yurt dışına aktarımı ayrı bir hukuki dayanak ister.

Üç somut risk

1. Aktarım dayanağı bulmak zor. Kişisel veriyi yurt dışına aktarmak için açık rıza, taahhütname ya da yeterlilik kararı gerekir. Bunların hiçbiri bir API çağrısı kadar hızlı çözülmez.

2. Denetimde kanıt isterler. Bir denetçi "veriniz nerede işleniyor" diye sorduğunda, sağlayıcının bölge seçim ekranındaki bir açılır menü yeterli kanıt sayılmaz. Sözleşme, kayıt ve mimari şema istenir.

3. Gecikme birikir. Yurt dışındaki bir uca giden her istek, ağ mesafesi kadar gecikme ekler. Tek bir istekte bu birkaç yüz milisaniyedir. Ama zincirleme çalışan bir yapay zekâ ajanı (agent) akışında aynı gecikme onlarca kez tekrarlanır ve kullanıcı bunu bekleme olarak hisseder.

Yerel altyapı neyi değiştirir?

Modeli Türkiye'deki bir veri merkezinde çalıştırdığınızda üç şey aynı anda çözülür:

• Aktarım sorunu ortadan kalkar. Veri ülke sınırları içinde işlendiği için yurt dışına aktarım hükümleri devreye girmez.
• Denetim kolaylaşır. Veri merkezinin adresini, sözleşmeyi ve erişim kayıtlarını tek dosyada sunarsınız.
• Gecikme düşer. İstek, aynı ülkedeki bir sunucuya gider. Zincirleme akışlarda fark katlanarak büyür.

Karar verirken sorulacak beş soru

Bir sağlayıcıyla anlaşmadan önce şunları yazılı olarak isteyin:

1. Verilerim fiziksel olarak hangi ülkede, hangi veri merkezinde işleniyor?
2. İsteklerimin içeriği saklanıyor mu? Saklanıyorsa ne kadar süreyle?
3. Verilerim herhangi bir modelin eğitiminde kullanılıyor mu?
4. Veri işleyen sözleşmesi imzalıyor musunuz?
5. Altyapıya kimler erişebiliyor ve bu erişim kayıt altına alınıyor mu?

Bu beş sorunun net cevabı yoksa, proje canlıya çıktığında sorun teknik değil hukuki olacaktır.

Özet

Yapay zekâ projelerinde en pahalı hata, veri konumunu en sona bırakmaktır. Mimariyi baştan yerel kurmak, sonradan taşımaktan her zaman ucuzdur. baykAI olarak GPU kapasitesini ve model servislerini Türkiye'deki veri merkezlerinde sunmamızın sebebi de tam olarak budur.